Η υπεραπλούστευση της αυτοβελτίωσης και όσα αφήνει έξω..
Η υπεραπλούστευση που συχνά προκύπτει από τέτοιου είδους βιβλία και podcasts αγνοεί βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν ουσιαστικά τη ζωή ενός ανθρώπου: την τύχη, το κοινωνικό πλαίσιο, τις οικονομικές συνθήκες, την οικογένεια, τις ανισότητες, την ψυχική κατάσταση, τα τραύματα, τις απώλειες, τις ευκαιρίες ή την απουσία τους.
Τα τελευταία χρόνια, βιβλία αυτοβελτίωσης, motivational podcasts και περιεχόμενο γύρω από την “προσωπική εξέλιξη” έχουν κατακλύσει την καθημερινότητά μας. Οι περισσότερες από αυτές τις αφηγήσεις στηρίζονται σε μια πολύ συγκεκριμένη ιδέα: ότι η επιτυχία είναι κυρίως αποτέλεσμα σωστών habits, πειθαρχίας, νοοτροπίας και ατομικής προσπάθειας.
Η λογική αυτή είναι εύκολη να πουληθεί. Είναι απλή, άμεση και δίνει την αίσθηση ότι όλα βρίσκονται υπό έλεγχο. Αν οργανωθείς καλύτερα, αν ξυπνάς νωρίτερα, αν παραμείνεις συνεπής και αν “δουλέψεις με τον εαυτό σου”, τότε υποτίθεται πως θα φτάσεις εκεί που θέλεις. Κι αν δεν τα καταφέρεις, η ευθύνη επιστρέφει σχεδόν αποκλειστικά σε εσένα.
Όμως η ανθρώπινη πραγματικότητα δεν είναι τόσο απλή.
Η υπεραπλούστευση που συχνά προκύπτει από τέτοιου είδους βιβλία και podcasts αγνοεί βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν ουσιαστικά τη ζωή ενός ανθρώπου: την τύχη, το κοινωνικό πλαίσιο, τις οικονομικές συνθήκες, την οικογένεια, τις ανισότητες, την ψυχική κατάσταση, τα τραύματα, τις απώλειες, τις ευκαιρίες ή την απουσία τους.
Δεν ξεκινούν όλοι από το ίδιο σημείο. Δεν έχουν όλοι τις ίδιες αντοχές, την ίδια στήριξη, τον ίδιο χρόνο, το ίδιο αίσθημα ασφάλειας ή τις ίδιες δυνατότητες. Για κάποιους ανθρώπους, η συνέπεια είναι εφικτή γιατί υπάρχει ένα υποστηρικτικό περιβάλλον. Για άλλους, ακόμα και η βασική επιβίωση απορροφά τόση ενέργεια, που η έννοια της “βελτιστοποίησης” μοιάζει ξένη ή και προκλητική.
Αυτό είναι το σημείο όπου η αυτοβελτίωση, όταν παρουσιάζεται χωρίς πλαίσιο, γίνεται προβληματική. Γιατί μεταφέρει όλο το βάρος στο άτομο και αφήνει αόρατες τις συνθήκες που το περιβάλλουν. Δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι όλοι έχουν τις ίδιες πιθανότητες να πετύχουν και ότι όποια δεν τα καταφέρνει, απλώς δεν προσπάθησε αρκετά.
Και κάπου εκεί χάνεται η αλήθεια.
Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι μόνο οι συνήθειές του. Είναι και οι συνθήκες μέσα στις οποίες διαμορφώθηκε. Είναι οι σχέσεις του, οι σιωπές του, οι φόβοι του, οι οικονομικές του δυνατότητες, τα τραύματα που κουβαλά, οι άνθρωποι που τον στήριξαν ή τον εγκατέλειψαν, τα εμπόδια που δεν επέλεξε αλλά κλήθηκε να αντιμετωπίσει.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που η δική μας εκπομπή επέλεξε να εστιάζει πάντα αλλού. Όχι στις έτοιμες συνταγές επιτυχίας, ούτε στις μονοδιάστατες αφηγήσεις που μετατρέπουν τον άνθρωπο σε ένα σύνολο από “σωστές κινήσεις”. Η ματιά μας ήταν πάντοτε στραμμένη σε εκείνες τις συνθήκες που σε κάνουν πραγματικά να διαφέρεις. Σε όσα σε διαμόρφωσαν πριν ακόμα μιλήσεις για στόχους, πειθαρχία και προσωπική απόδοση.
Για εμάς, το ενδιαφέρον δεν βρισκόταν ποτέ μόνο στο αποτέλεσμα. Βρισκόταν στη διαδρομή. Στο τι προηγήθηκε. Στο τι χρειάστηκε να αντέξει ένας άνθρωπος για να φτάσει σε ένα σημείο. Στο τι τον εμπόδισε, τι τον σημάδεψε, τι τον κράτησε πίσω και τι, τελικά, του έδωσε φωνή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συνήθειες δεν έχουν σημασία. Έχουν. Η προσωπική προσπάθεια, η συνέπεια και η φροντίδα του εαυτού είναι σημαντικά στοιχεία. Αλλά δεν είναι ολόκληρη η ιστορία. Και όταν παρουσιάζονται σαν να είναι, τότε η συζήτηση γίνεται φτωχή, άδικη και συχνά απομακρυσμένη από την πραγματική ζωή.
Ίσως τελικά αυτό που λείπει δεν είναι περισσότερες συμβουλές για το πώς να γίνουμε “καλύτεροι”, αλλά περισσότερος χώρος για να μιλήσουμε ειλικρινά για το τι κουβαλά ο καθένας. Για το πώς οι άνθρωποι δεν διαμορφώνονται μόνο από τις επιλογές τους, αλλά και από όλα εκείνα που συνέβησαν γύρω τους, πάνω τους και μέσα τους.
Και ίσως εκεί να ξεκινά μια πιο ουσιαστική συζήτηση. Όχι για την επιτυχία ως προσωπικό κατόρθωμα αποκομμένο από όλα, αλλά για την ανθρώπινη πορεία ως κάτι πολύ πιο σύνθετο, πολύ πιο άνισο και πολύ πιο αληθινό.
Κανένας άνθρωπος δεν είναι μόνο οι συνήθειές του, αλλά το σύνολο των εμπειριών, των συνθηκών και των αόρατων μαχών που τον διαμόρφωσαν.
Andrew
